Nadmiar stresu – jak ukoić nerwy w zgodzie z własnymi potrzebami?

Zarządzanie stresem jest niezwykle cenną umiejętnością, która przydaje się szczególnie w czasach niepewności i lęku. Pandemia koronawirusa spowodowała, że codziennie mierzymy się z nowymi doniesieniami dotyczącymi walki z wirusem, niepewnością w obszarze biznesowym, czy napięciach w sferze prywatnej spowodowanych ciągłą pracą w domu.  Z dużym niepokojem mierzą się również nasze dzieci. Rozpoczęcie roku szkolnego wyglądało zupełnie inaczej niż dotychczas, dzieci nie mogą pożyczyć kolegom i koleżankom ołówka, czy poczęstować słodyczami, a mamie i tacie nie wolno przekroczyć murów szkolnych, by odprowadzić swoje dziecko na lekcje. Nasuwa się pytanie, co możemy zrobić, aby lepiej radzić sobie ze stresem? W jaki sposób wspomóc nasze dzieci w stresujących sytuacjach wywołanych pandemią?

Jak rozpoznać stres u nastolatka?

APA przygotowało kilka porad dla rodziców, które pozwalają skutecznie rozpoznać stres u nastolatka. Według podanych kryteriów warto zwrócić uwagę na negatywne zmiany w zachowaniu. Częste narzekanie czy wyrażanie zmartwień, płacz i inne nietypowe reakcje, takie jak zbyt długi/krótki sen bądź osłabiony/wzmożony apetyt mogą sugerować, że nasze dziecko przechodzi przez trudny okres. Warto pamiętać, że tego rodzaju reakcje mogą pojawić się nie tylko w domu, ale również na zewnątrz. Dziecko, które zachowuje się normalnie wśród najbliższych może odreagowywać napięcia w obecności obcych osób. Negatywne zmiany behawioralne to jednak nie wszystko. Dobrze zwrócić uwagę  również na objawy fizjologiczne. Mdłości, bóle brzucha czy głowy mogą być fizyczną manifestacją stresu. Zwróć także uwagę na sposób, w jaki dziecko komunikuje swój niepokój. Zamiast słowa stres może używać innych określeń, takich jak “zmartwiony”, “zirytowany” i mówić o otaczającym go świecie w kategoriach “niefajny” czy też o relacjach z rówieśnikami “nikt mnie nie lubi”.

Stres w życiu nastolatków a pandemia koronawirusa

W USA jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego 2020/2021 firma badawcza Morning Consult i fundacja Allstate Foundation przeprowadziły badania, które wykazały, że nastolatki są bardzo zestresowane obecną sytuacją na świecie. Okazuje się, że stres spowodowany globalnym kryzysem może mieć trwały wpływ na całe pokolenie. Ostatnich kilka miesięcy większość nastolatków spędziło w domu. Odseparowani od przyjaciół i nauczycieli dziś wracają do szkół w nowym systemie nauczania, nie wiedząc nawet na jak długo.

W 16-czynnikowej teorii motywacji opracowanej przez prof. Stevena Reissa istnieje jeden szczególnie ważny czynnik, który zdradza naszą podatność na stres – jest to motywator o nazwie spokój. Pozwala on stwierdzić, w jakim stopniu cenimy w swoim życiu bezpieczeństwo, stabilizację i przewidywalne sytuacje czy zachowania. Dla wszystkich z nas bezpieczeństwo jest w pewnym stopniu istotne, ale istnieje w społeczeństwie grupa ludzi, dla których zależnie od natężenia, spokój jest niezwykle ważny, bądź nie ma prawie żadnego znaczenia.

Komu do szczęścia potrzebny jest spokój?

Zgodnie z rozkładem normalnym większość ludzi (ponad 60%) posiada przeciętne natężenie motywatora spokój. Około 40% populacji znajduje się na dwóch biegunach tego motywatora. 20% osób o niskim natężeniu potrzeby spokój bez najmniejszych problemów radzi sobie z nagłymi zmianami w życiu, niepewnymi sytuacjami i brakiem stabilizacji. Lubią one ekstremalne sytuacje, mają duże zapotrzebowanie na stymulację. Natomiast na drugim krańcu kontinuum znajdują się osoby, dla których pandemia jest szczególnie stresującą sytuacją. Osoby o dużej potrzebie spokoju mogą najbardziej odczuć długoterminowe skutki chronicznego stresu. Chroniczny stres ma wiele negatywnych skutków w życiu osób dorosłych. Szczególnie w przypadku nastolatków, których struktura osobowości nie jest jeszcze w pełni dojrzała i ukształtowana skutki stresu spowodowane pandemią mogą ciągnąć się latami. 

Pozytywne skutki stresu

Stres mimo że kojarzy się z nieprzyjemnymi doznaniami, może mieć także pozytywne skutki. Mówiąc o stresie warto odpowiedzieć sobie na pytanie, jak długo trwa stan napięcia? Chroniczny stres, czyli taki, który utrzymuje się przez dłuższy okres czasu, ma negatywny wpływ na nasze zdrowie. Jednak krótkotrwały stres w małych dawkach stymuluje do działania, podnosi odporność, wyostrza zmysły i poprawia w danym momencie pamięć. Krótkotrwały stres zwiększa mobilizację, czujność, kreatywność, pozwala również działać konkretnie i zdecydowanie.

Indywidualny sposób na stres

W przeciwdziałaniu negatywnym skutkom chronicznego stresu mogą nam pomóc pewne kombinacje motywatorów. Które z nich mogą nas wesprzeć, a na które lepiej uważać?

Aktywność fizyczna – pozornie najprostszym sposobem na rozładowanie stresu, jaki od razu pojawia się w głowie jest sport. Jednak nie każdy z nas jest miłośnikiem aktywności fizycznej. Jeśli jednak potrzeba ruchu jest dla ciebie istotna, sport będzie odpowiedzią strategią na radzenie sobie ze stresem.

Kontakty społeczne – dobrym sposobem na rozładowanie stresu jest kontakt z bliskimi nam osobami. Wysoka potrzeba kontaktów społecznych w połączeniu z niską niezależnością sprawia, że redukujemy napięcie rozmową i pozwalamy innym pomóc nam w trudnych momentach. Ponadto dzięki rozmowie z drugim człowiekiem można spojrzeć na problem z innej perspektywy.

Piękno – osoby o wysokim natężeniu tego motywatora ukojenia dla zszarganych nerwów mogą szukać w przejażdżce rowerowej w miejsce, które zaspokoi ich potrzeby estetyczne lub oddać się twórczej czynności, takiej jak malowanie lub gra na instrumencie.

Jedzenie – połączenie wysokiego natężenia motywatora jedzenie i dużej potrzeby bezpieczeństwa może skończyć się nadwagą. Zajadanie negatywnych emocji może prowadzić do niekorzystnych skutków dla naszego zdrowia. Warto wówczas znaleźć sposób rozładowania napięcia w innych obszarach motywacji.

Gromadzenie – dla niektórych osób konieczność redukcji stresu może objawiać się w kompulsywnym gromadzeniu dóbr i wizytach w galeriach handlowych. Warto uważać na ten motywator szczególnie w kombinacji z wysokim statusem. Wówczas nie tylko zakupy będą mało konstruktywnym sposobem radzenia sobie z napięciem, ale możliwe, że ich cena będzie znacząco wyższa.

Jak znaleźć skuteczny sposób redukcji stresu u siebie i najbliższych? Najważniejsze to wsłuchać się w siebie, swoje wewnętrzne potrzeby i znaleźć indywidualną drogę do pozbycia się lęków, a także trwałej i konstruktywnej poprawie własnego dobrostanu.

Autor: Ewa Jochheim