Odporność psychiczna – jak wzmacniać ją i rozwijać?

Niektórzy z nas łatwiej radzą sobie z kryzysami, trudności traktując jak wyzwania, podczas gdy inni porażki postrzegają jako silny, negatywny i mocno zniechęcający do działania czynnik. Znaczącą rolę w tym, jak podchodzimy do porażek i wyzwań odgrywa nasza odporność psychiczna. Co cechuje osoby odporne psychicznie? W jaki sposób możemy odporność psychiczną budować?

Czym jest odporność psychiczna?

Odporność psychiczna to cecha osobowości, która w dużej mierze odpowiada za to, w jaki sposób radzimy sobie z wyzwaniami, stresem i presją niezależnie od okoliczności. Jest to szereg umiejętności intra – i interpsychicznych, które świadczą o naszej wytrwałości, otwartości na wyzwania czy stabilności emocjonalnej. Istnieje wiele definicji zjawiska, które potocznie określamy “silną psychiką”. W niektórych z nich mówi się także o cierpliwości, wierze we własne możliwości, tolerancji na ból i pozytywnym nastawieniu. 

Do cech osób odpornych psychicznie należą m.in.:

  • konsekwencja w działaniu
  • umiejętność działania pod presją
  • dobra regulacja emocji
  • wysoka samodyscyplina
  • optymizm
  • umiejętność budowania relacji na różnych płaszczyznach
  • nastawienie na osiąganie celów

prof. Peter Clough z Uniwersytetu w Manchesterze i dr Doug Strycharczyk, autorzy książki „Odporność psychiczna. Strategie i narzędzia rozwoju” wymieniają 4 filary odporności psychicznej ujęte w modelu 4C. Są to:

  1. Wyzwanie, czyli postrzeganie życiowych wyzwań jako szansy.
  2. Pewność siebie, czyli wysoki poziom wiary we własne możliwości.
  3. Zaangażowanie, które objawia się jako wytrwałość w realizacji zadań. 
  4. Poczucie wpływu / kontrola, czyli przekonanie o tym, że mam wpływ na swój los. 

Mimo, że badacze traktują odporność psychiczną jako cechę osobowości, w dużym stopniu dziedziczną, prof. Peter Clough i dr Doug Strycharczyk twierdzą, że odporność jest plastyczna i jej poziom może zarówno rosnąć jak i maleć. Spadek może być spowodowany długotrwałym stresem, dotkliwymi porażkami czy zmianami zdrowotnymi. Natomiast wzrost jest wypadkową środowiska, w którym dorastamy i postaw naszych rodziców wobec trudnych wydarzeń. Niektórzy już na wstępie dostają układ nerwowy bardziej podatny na lęk. Osoby o wysokim natężeniu motywatora Spokój w przeciwieństwie do tych z drugiego bieguna łatwiej poddają się stresogennym czynnikom i potrzebują więcej przebywać w strefie bezpieczeństwa. 

Jak uczyć się odporności psychicznej?

Nauka odporności psychicznej to przede wszystkim nauka radzenia sobie ze stresem. Istnieją dwa sposoby radzenia sobie z trudnościami:

  1. Strategie zadaniowe, które polegają na aktywnym podejściu do danej trudności. Jeśli nie mam pieniędzy to staram się inaczej zarządzać budżetem albo zmienić pracę. Ta strategia buduje szczególnie poczucie własnej skuteczności.
  2. Strategie emocjonalne, które przychodzą z pomocą, gdy strategie zadaniowe nie przynoszą efektów. Chodzi w nich o obniżenie napięcia i zredukowanie kosztów emocjonalnych np. poprzez aktywność fizyczną. Strategią emocjonalną jest również szukanie wsparcia u osób, z którymi mamy bliską relację. 

Ponadto rezyliencja to również elastyczność i unikanie zamykania się na nowe. Warto otwierać się na inność i różnorodność, żeby łatwiej dostosowywać się do zmieniających się warunków brzegowych. Sztywność poznawcza krzywdzi nie tylko innych ale przede wszystkim nas samych. Co więcej ważne jest także wzmacnianie swojej samooceny poprzez dostrzeganie swoich sukcesów i osiągnięć. 

Autor: Katarzyna Janas