Prokurator i kusiciel – jak działa szantaż emocjonalny?

Szantaż w pracy to nierzadkie zjawisko, mimo że niezbyt często się o nim mówi. Może się z nim spotkać zarówno pracownik, jak i pracodawca. Czym jest szantaż emocjonalny i w jaki sposób możemy sobie z nim poradzić?

Czym jest szantaż emocjonalny?

Szantaż emocjonalny jest techniką manipulacyjną, która ma wpływać na emocje i uczucia drugiej osoby w celu wymuszenia konkretnego zachowania, przy okazji powodując cierpienie ofiar. 

Szantaż emocjonalny może przybierać dwie formy. Pierwsza z nich jest dość nieoczekiwana i pojawia się, kiedy pracownik jest zbyt chwalony i uważany za niezastąpionego. Druga wersja jest bardziej powszechna i pojawia się, kiedy pracownik jest gnębiony i nękany. 

Istnieją cztery typy sprawców szantażu emocjonalnego:

  1. Prokurator – sprawca w jawny sposób używa gróźb wobec ofiary, jest agresywny i wpada w złość
  2. Biczownik – sprawca obwinia osobę manipulowaną, stara się wywołać poczucie winy
  3. Cierpiętnik – sprawca szantażu wywołuje poczucie winy i wyrzuty sumienia u osoby manipulowanej, informuje, że będzie cierpieć jeśli oczekiwania nie zostaną spełnione
  4. Kusiciel – sprawca wydaje się być przyjaźnie nastawiony do ofiary, w zamian za spełnienie swoich oczekiwań obiecuje korzyści, których jednak nie ma zamiaru spełnić

Szantaż emocjonalny wobec pracownika

Kiedy pracownik chce odejść z pracy niektórzy menedżerowie mogą uciekać się do szantażu emocjonalnego. Najczęściej stosowana jest argumentacja słowna, która początkowo zaczyna się od próśb, aby zostać w firmie przez jakiś czas lub chwalenia i wskazywania, że pracownik jest niezastąpiony i stanowi dużą wartość dla firmy. Pochwały również mogą przybierać formę szantażu emocjonalnego i mogą wymuszać na pracownikach pewne zachowania. Tego typu komunikaty pozornie mogą wydawać się pozytywne, ale ważny jest ich cel, którym jest wzbudzenie poczucia winy i wpływ na decyzję pracownika. Pochwały to również szantaż emocjonalny i sposób zmanipulowania zachowania. 

Szantaż emocjonalny wobec pracodawcy

Niekiedy zwolnienia niosą za sobą bezpodstawne oskarżenia o mobbing i szantażowanie, których obawiają się pracodawcy. Szantaż emocjonalny może być tu wykorzystywany w celu zachowania pracy bądź uzyskaniu większej odprawy po odejściu z firmy. Tego typu pracownicy mają świadomość jak bardzo mogą zaszkodzić pracodawcy zgłaszając go chociażby do Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Urzędu Skarbowego czy robiąc w internecie czarny PR. 

Czy szantaż emocjonalny dotyka wszystkich w taki sam sposób?

Szantaż emocjonalny dotyka przede wszystkim osoby o pewnych cechach osobowości. Są to: potrzeba aprobaty, głęboki lęk przed złością, potrzeba spokoju za wszelką cenę, tendencja do przyjmowania zbyt wielkiej odpowiedzialności za życie i postępowanie innych. Dlatego powinniśmy zwracać szczególną uwagę na motywatory takie jak wysokie natężeni Uznania oraz Spokoju, a także niskie natężenie motywatora Niezależność, aby chronić się przed uleganiem szantażowi emocjonalnemu. 

Autor: Katarzyna Janas