Złość, sposoby jej wyrażania i związek z naszymi motywatorami

Pandemia zdążyła wywołać w nas różne emocje. Od smutku, przez rozczarowanie aż po złość. Nie jest to ani dobra ani zła emocja, jest ona jednak dla nas i naszego otoczenia pewnego rodzaju komunikatem, który pojawia się jako reakcja na przekraczanie naszych granic, zagrożenie czy niepowodzenie. W jaki sposób konstruktywnie poradzić sobie ze złością? 

Podczas pandemii mieliśmy okazję złościć się z różnych powodów. W zależności od naszej wewnętrznej motywacji wzburzenie mogło pojawiać się u osób z dużą potrzebą niezależności czy władzy, kiedy coraz bardziej ograniczano naszą wolność i swobody obywatelskie. Złość mogła pojawiać się również u osób o dużej potrzebie spokoju czy honoru i małej potrzebie kontaktów społecznych, kiedy mimo zakazu, ktoś w przestrzeni publicznej stał zbyt blisko nas narażając nasze zdrowie, przekraczając fizyczną granicę i łamiąc zasady. Zamknięcie siłowni z pewnością rozwścieczyło osoby o dużej potrzebie aktywności fizycznej, zamknięte muzea nie poprawiły nastroju osobom wrażliwym na piękno. 

Kiedy u jednych złość jest wyrażana w agresywny sposób, u innych przybiera formę głębokiego smutku. Dlaczego tak jest? Emocje człowieka mają podłoże nie tylko psychologiczne, ale również fizjologiczne. Złość jako podstawowa emocja ma silną podbudowę biologiczną, która pobudza do zewnętrznej aktywności i konfrontacji z jej źródłem. Patrząc na złość pod kątem fizjologicznym, każdy z nas doświadcza jej w podobny sposób. Wzrost adrenaliny i kortyzolu to jednak nie wszystko. Ludzie różnią się między sobą, co z tym pobudzeniem robią dalej. Ekspresja złości zależy od cech indywidualnych, wzorców zachowań wypracowanych w procesie obserwacji oraz wychowania.  

To co nas złości i w jaki sposób na tę emocję reagujemy zależy w dużej mierze od naszych potrzeb. Złość stanowi naturalną odpowiedź na poczucie zagrożenia. Mimo pejoratywnego wydźwięku jest to emocja wysoko energetyczna, która w momencie kryzysu dodaje nam siły i motywuje do walki lub ucieczki. Złość często utożsamiana jest z agresją, jednak nie u wszystkich będzie manifestować się w tego rodzaju zachowaniu.

Istnieją 3 sposoby wyrażania złości:

  1. Agresywne – reakcje związane z atakiem na przykład fizycznym lub słownym, które w konsekwencji przekraczają granice innych osób. Tego typu zachowanie może dotyczyć osób o silnej potrzebie rewanżu i niezależności, dodatkowo potęgować je może mała potrzeba idealizmu.
  2. Pasywne – reakcje polegające na tłumieniu i próbie ignorowania emocji. Zwykle związane są z dużym dyskomfortem, ale nie prowadzą do podjęcia działań mających zmienić zaistniałą sytuację. Pasywny sposób wyrażania złości może charakteryzować osoby o małej rewanżu oraz małej niezależności, które dla zachowania dobrej atmosfery chętniej zamiotą sprawę pod dywan niż otwarcie przedstawią sytuację.
  3. Asertywne – reakcja zwykle najskuteczniejsza spośród wymienionych, ale często wymagająca dodatkowego treningu. Polega na wyrażaniu złości w konstruktywny sposób odwołując się do swoich potrzeb i emocji zachowując przy tym szacunek do odbiorcy komunikatu i nie naruszając jego granic. W asertywnym wyrażaniu złości pomagają motywatory, takie jak małe uznanie i małe potrzeba spokoju, a o zachowanie szacunku dla rozmówcy zadba duży idealizm, dzięki któremu nie będziemy chcieli nikogo skrzywdzić. 

Jak możemy sobie pomóc w wyrażaniu złości?

  1. Rozdzielajmy złożone emocje. Bardzo często sytuacje życiowe są mieszaniną różnych odczuć. W sytuacji, gdy odczuwamy złość, może towarzyszyć nam również strach czy smutek. Warto zauważać w sobie tę mieszaninę uczuć i nadać jej strukturę.
  2. Zacznijmy akceptować złość i inne uczucia, które się w nas pojawiają. Nie ma złych czy dobrych emocji. Mają one co prawda różne funkcje i mogą informować nas o naruszonych granicach czy niezaspokojonych potrzebach, ale z pewnością nie należy ich ignorować. 
  3. Patrz na emocje racjonalnie. Złość prowokuje konfrontację, ale racjonalne spojrzenie na emocje pozwoli nam kontrolować wybuchy czy niepożądane reakcje.
  4. Obserwuj swoje ciało. Złość często objawia się w postaci różnego rodzaju dolegliwości, takich jak ból brzucha czy głowy.  Objawy te pojawiają się zwykle podczas hamowania złości bądź wyrażania jej w niebezpośredni sposób np. w formie sarkazmu czy złośliwości. Starajmy się wówczas szukać rozwiązań, które doprowadzą nas do otwartej i pełnej szacunku rozmowy. 
  5. Dopuść złość do głosu. Nasze społeczeństwo uczy nas, że pożądanym wzorem zachowania jest bycie spokojnym i opanowanych dlatego tak często mamy problem z ekspresją złości. Starajmy się ujawniać negatywne emocje, ale nie bądźmy agresywni w stosunku do otoczenia i samych siebie.

Złość jest ważną emocją, która pozwala nam dowiedzieć się, gdzie leżą nasze granice. W zależności od różnych czynników m.in. naszych potrzeb będziemy ją wyrażać w bardziej lub mniej otwarty sposób. Warto nauczyć się ,w jaki sposób znaleźć ujście dla złości, znaleźć jej przyczyny w sytuacji oraz obserwować jak nasza wewnętrzna motywacja determinuje sposób, w jaki będziemy ją wyrażać. 

Autor: Katarzyna Janas